Gjush Sheldija (1902 - 1976)
      | Kthehu tek hyrja e librit |
Shėnime biografike
-- nga Kolec Ēefa

Nė fushėn e arsimit dhe tė edukimit, gjatė periudhės sė para luftės, Gjush Sheldija i dha ndihmesė modeste shkollės e kulturės shqiptare.
Ushqyer nga mjedisi patriotik, i rritun nė shkollėn e jezuitėve, pajisė me pėrvojė tė pasun nga specialistė tė letrave shqipe, Gjushi ka meritėn se punoi me zell e me vullnet punėtori si veteran i arsimit kombėtar, se mblodhi material tė shumtė e tė gjithanshėm, se trajtoi tematikė tė pasun nė kulturėn shqiptare, se qe veprimtar i palodhun nė shoqni tė ndryshme patriotike, si: "Bogdani", "Rozafa", "Shoqnia Antoniane", dhe pjesėmarrės aktiv nė shumė veprimtari kulturore tė qytetit tonė, sidomos ato teatrore.

Ka lindė me 12 korrik 1902, nė Shkodėr. Studimet i bani nė vendlindje, ku mori maturėn pedagogjike, por nė pamundėsi tė studimeve tė larta jashtė shtetit per shkaqe ekonomike, ka studiue vazhdimisht si autodidakt, veēanėrisht: histori, etnografi, folklor, gjuhėsi etj. Ka njohtė 4 gjuhė tė hueja, si: italisht, frengjisht, gjermanisht e latinisht.
Gjatė vjetėve 1921-1944 ka shėrbye si arsimtar nė fshate e qytete tė atdheut; ka marrė pjesė aktivisht nė Revolucionin e Qershorit 1924, pėr kėtė asht arrestue e dėnue me burgim nga qeveria e Zogut; nė fillim tė diktaturės ka punue si, herė nė muzeum, herė nė bibliotekėn e qytetit e pastaj, si pensionist i vetmuem, ka mbyllė sytė, mė 1976.
Shfrytėzues sistematik e i pandėrpremė i kohės sė lirė, Gjushi ka njė veprimtari tė dendun e tė larmishme, si:
1) krijime origjinale nė poezi, prozė e dramatikė,
2) artikuj me karakter arsimor, etnografik, historik e arkeologjik,
3) mbledhės i pasionuem i materialeve, ndėr ma tė ndryshmet, i biografive e i kujtimeve tė personave historikė, letrarė, luftarė, i toponimisė etj.

Ka botue artikuj e studime nė revista e gazeta tė vendit, si edhe jashtė shtetit, veēanėsisht, nė revistat e vjetra shkodrane, si "Hylli i Dritės", "Leka", "Kumbona e sė dielles", "Shkodra", "Shkėndija" e Tiranės, apo nė gazetat, si: "Balli i Rinisė", Tiranė, "Afrimi", Vlonė, "Gazeta shqiptare", Bari, si edhe nė gazetat e Shkodrės.
Ka pasė marrėdhanie pune, shoqni e miqėsi me Fishtėn, Mjeden, Koliqin..., ka bashkėpunue me punėtorin e palodhun tė letrave shqipe, A. Zef Valentinin, tė cilin e ka ndihmue nė punėn e tij tė shumanshme, siē e dishmojnė letrat e ruejtuna ende gjatė kėtij rrebeshi tė pamenduem e tė paparishikuem. Valentini, Cordignano, Armao etj. e falėnderojnė pėr ndihmėn e dhanė, ndėrsa autorė tė sotėm e falėnderojnė ndėr letra personale, por jo me shkrim ndėr veprat e tyne.

Ka shkrue disa artikuj pėr historikun e shkollės, si: "70 vjet shkollė: shkolla e Shirokės, 1874-1944", "Shkollat e moēme dhe arsimtarėt e vjetėr tė Shkodrės, shek. XIX-XX", "E para shkollė muzike nė Shkodėr"; shėnime me karakter biografik: "Mėsuesit e moēėm shkodranė".

Gjushi punoi mjaft edhe nė fushėn e krijimtarisė letrare. Ka shkrue novela, tregime, poezi, drama, komedi, monologė e dialogė, tė botuem nė organet e kohės, disa tė mbetuna nė dorėshkrime, disa tė shfaquna nė salonet teatrore tė kohės. Nė dramaturgji po veēojmė "Kupe Dane" (me dy akte e pesė tablo) dhe dramėn "Brahim Gjoci", "Atdheu mbi tė gjitha", me njė prolog e dy akte; komedi me njė deri nė katėr akte, si edhe pėrkthime dramash shfaqė nė sallat e Kolegjit Saverian nga shoqnia "Bogdani"

Rrallė janė arsimtarė qė kanė mbledhė material kaq tė shumtė, kaq tė larmishėm e kaq tė dobishėm. Lidhun me mbledhjen e materialeve nė bazė, Gjushi asht njė pikė referimi ku duhet drejtue vėmendja e mėsuesve tė rij, pėr tė mbledhė visarin e popullit. Pėr ilustrim po pėrmendim disa historikė, si: "Historiku i teatrit nė Shkodėr, 1879-1944", me pasqyrė tė tė gjitha shfaqjeve, tė autorėve e tė aktorėve etj.; "Historikun e karnevaleve tė Shkodrės, 1860-1949", "Historiku i bandave muzikore tė vendlindjes, 1874-1944"; "Pazari i Shkodrės dhe artizanati nė shek. XIX-XX", pastaj qinda faqesh tė daktilografueme pėr tabakėt e Shkodrės, pėr esnafet, pėr terzitė, dyfekqinjtė e Shkodrės, pėr veshje, doke e zakone, pėr humorin e humoristėt tanė, ahengun e ahenggjijtė me biografitė e tyne, shėnime e biografi pėr veteranėt e historisė sonė etj.

Pėr hir tė rrethanave ekonomike, tė detyrimeve familjare a ma shumė tė gjendjes politike, Gjushi s'arriti tė pėrmbledhė nė vepra tė plota ndihmesėn e vet folklorike, etnografike, letrare, historike. Sinteza do tė qit'te nė pah ma qartė veprimtarinė e tij tė shpėrndame nė revista e gazeta, tashma tė rralla, tė shkrueme e tė harrueme ndėr pseudonime sot tė panjohuna, si: Gjeto Kola, Nji mik, Sheboja, Magister, Nji bashkėpunėtor i ri, Korespondenti, Dikush, 67, 647 etj.

| Kthehu |