-- nga MATT GROSS, 10 Dhjetor 2006

Jo shumė kohė mė parė, tė sugjeroje Shqipėrinė si njė destinacion ēfarėdo lloj, qoftė edhe pėr lirėsinė e saj, do tė kishte qenė thjesht njė kokėkrisje. Pesė vjet pas lėnies prapa tėre gjimit komunist, nė vitin 1992, skemat piramidale e shkatėrruan ekonominė e re tė tregut, duke shkaktuar trazira qė mė pas e kthyen Shqipėrinė nė njė sinonim tė mungesės alarmante tė ligjit. Ajo nuk ishte nė hartėn e askujt, pėrveē asaj tė banditėve dhe punonjėsve tė ndihmės humanitare.

Gjatė viteve tė fundit, Shqipėria ka bėrė pėrpjekje tė mėdha pėr demokracinė dhe zhvillimin dhe ka treguar se ėshtė jo vetėm gati pėr tė pritur turistėt, por edhe shumė e leverdishme pėr ta. Kryeqyteti, Tirana, me pallatet e lyera me ngjyra tė ēelėta dhe kafenetė e stilit italian, ėshtė njė pikėnisje fantastike, veēanėrisht sepse ėshtė e vėshtirė tė shpenzosh mė shumė se 15 dollarė pėr person, nė njė nga restorantet mė tė mira tė qytetit. Por, zona jugore e vendit ballkanik ėshtė ajo qė ka pamjet mė intriguese dhe pazaret mė tė mira. Nisni me Gjirokastrėn, njė qytet i mrekullueshėm i deformuar qė ka nxjerrė dy figurat mė tė rėndėsishme shqiptare pėr shekullin e 20-tė: Enver Hoxha, diktatorin e vendit pėr mė shumė se 40 vjet pas Luftės sė Parė Botėrore dhe Ismail Kadare, shkrimtari qė vazhdimisht pėrmendet si kandidat pėr ēmimin Nobel.

Gjirokastra
NY Times, 10 dhjetor 06

Gjirokastra ėshtė e gjitha e veshur me kalldrėm dhe ka rrugica tė pjerrėta qė edhe pse duket se sfidojnė ndėrtesat e banimit, i japin gjallėri qytetit hijerėndė me shtėpitė me ēati tė sheshta tė tipit otoman. Njė nga kėto shtėpi, sot muzeu Etnografik, ėshtė edhe vendlindja e Hoxhės. Njė tjetėr ėshtė Hotel Kalemi, ku pėr 40 dollarė nata mund tė flesh nėn njė tavan tė gdhendur me dru, me vjetėrsi 200-vjeēare. Gjatė ditės, kėmbėt e tua do ta gjejnė rrugėn duke u vėrdallisur nėpėr sokak e duke eksploruar kėshtjellėn e vjetėr tė qytetit. Gjatė natės, kėnaquni me gjuhė viēi tė pjekur dhe supė nė restorantin "Festivali".

Dhe mos u largoni nga Gjirokastra pa njė qilim artizanal nga dyqani "Ruha"; ata kushtojnė 40 dollarė. Shpėrblimi pėr ju qė keni duruar ngjitjen nė kodrat e Gjirokastrės ėshtė Saranda, njė port nė ngushticėn e Otrantos. Nė Hotel "Kaonia", tamam nė breg tė detit, njė dhomė e thjeshtė, por moderne, me pamje tė mrekullueshme nga deti dhe kushton vetėm 30 euro.

Plazhi me shumė njerėz nė qendėr tė Sarandės mund tė mos jetė shumė tėrheqės, por ama ka plazhe tė tjera me rėrė tė bardhė shumė afėr, pėrfshi kėtu edhe Ksamilin, 16 kilometra mė nė jug. Nėse ju pėlqen pamja e Evropės klasike, pėrballė keni ishullin grek tė Korfuzit. Por thesari mė i madh i jugut tė Shqipėrisė ėshtė Butrinti, njė qytet 2500-vjeēar, ku kanė banuar breza tė tėrė ilirėsh, grekėsh, epiriotėsh, romakėsh, bizantinėsh dhe venecianėsh, para se ai tė kthehej nė njė fshat tė vogėl peshkimi nė fund tė shekullit tė 19-tė. Ky ėshtė lloji i vendit ku historia ende pret tė zbulohet.

I ndodhur nė zonėn jugore kodrinore e tė mbėshtjellė me pyje tė Sarandės, nė afėrsi tė kufirit me Greqinė, Butrinti (njė zonė e pasurisė botėrore tė UNESKO-s) u gėrmua fillimisht nga italianėt nė vitet 1920, tė cilėt zbuluan njė amfiteatėr dhe mure tė ndėrtuara nga grekėt. Arkeologėt mė pas zbuluan bazilika tė hershme kristiane. Butrinti ėshtė i madh dhe ende i rrethuar me mister, ndaj do tė keni nevojė pėr njė udhėrrėfyes. Vasil Barka ka 25 vjet pėrvojė dhe e di se ku tė gjejė emrin e Kleopatrės nė njė varg shkronjash greke, nė njė gur gjigand tė zi jashtė amfiteatrit. Nė bazilikė, ku dyshemeja me afreske mbulohet nga rėra qė e mbron nga gėrvishtjet, ai e di mirė ku tė largojė rėrėn pėr tė zbuluar afreskun e njė zogu tė mrekullueshėm nė blu dhe tė kuqe. Dhe nė kėshtjellėn-muze veneciane, ai mund t'u thotė se cilat statuja sapo janė vendosur dhe cilat janė marrė nga konfiskimet qė u janė plaēkitėsve. Mė pas nisuni pėr nė Hotel "Livia", pėr njė gosti me midhje, karkalec, kallamarė dhe ngjala. Ashtu si e gjithė Shqipėria, ky qytet i humbur fsheh thesare tė pazbuluara pėr mė guximtarėt dhe me njė ēmim qė mund ta pėrballojė ēdokush.

| Prapa |